ಚಕಾವ್ to ಶಾಂಪೇನ್ ನಾಟಕದ ಕುರಿತು.


ಲೋಕಾಭಿರಾಮವಾಗಿ ತಾನು ತನ್ನ ಕತೆಯೊಳಗಿನ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಚ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ, ಪಾತ್ರದ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಕೆದಕುತ್ತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಕ್ಷುದ್ರತೆ, ಮೂರ್ಖತನ, ಸೋಮಾರಿತನ ಆತ್ಯಂತಿಕವಾದ ನೋವು, ಸಿಟ್ಟುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೇಳೈಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವತಃ ಕತೆಗಾರನೂ ಒಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಲೇಖನಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಆಪ್ತವಾದ ಬದುಕು-ಬರಹವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಧಾರವಾಡ ರಂಗಾಯಣದ ರೆಪರ್ಟರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಹಿರಿಯರಾದ ಸಿ.ಆರ್. ಜಂಬೆ ಅವರ ನಿದರ್ೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.
ಅಭಿನಯ ಅನ್ನೋದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಅದಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬುದ್ಧಿ ಭಾವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಒಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಏಕಾಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಬಹಳ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ ಉಸಿರಾಟ, ಭ್ರಮರಿ, ಪ್ರಾಣಾಯಮಗಳು ನಟನ ತಯಾರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಟ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತಯಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ನಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಟರೇ ಚಚರ್ೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳ ಹುಡುಕಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. – ಸಿ.ಆರ್. ಜಂಬೆ
ಈ ಮಾತನ್ನು ತಮಗೆ ತಾವೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಟರ ಆಂಗಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಅವರ ತಾಳ್ಮೆಗೆ ಗರಿಯಂಬಂತೆ ಚಕಾವ್ ಟು ಶಾಂಪೇನ್ ಅರಳಿದೆ. ನಟನ ಉದ್ವೇಗ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗಾಧವಾದ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಾಟಕದ ತಂತು, ನಿದರ್ೇಶಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಆಯಾಮಗಳು ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಪ್ಪರಿಗೊಂಡ ನಾಟಕ ಆಪ್ತವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾದ ಆಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಪ್ರವಹಿಸಲು ಬಿಟ್ಟು ತದನಂತರ ಒಂದೊಂದೇ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ಆಂಟನ್ ಚಕಾವ್ನ ಬದುಕಿನ ತೊರೆಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಪೋಣಿಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರಂಗಕೃತಿ ಚಕಾವ್ ಟು ಶಾಂಪೇನ್. ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ ಆ ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಬದುಕನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಅವನ ಕಥಾಪ್ರಪಂಚ, ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ಷುದ್ರತೆ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು, ಅಸಹಾಯಕತೆ, ದುಷ್ಟತನ, ತಣ್ಣಗಿನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಪ್ರೀತಿ, ಹರಟೆ ಹೀಗಿನ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ತಾನು ಕನಸಿದ್ದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ನ ಭ್ರಮೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹರಟುತ್ತ ಕೊನೆಯ ಗುಟುಕಿನ ಶಾಂಪೇನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತನಾಗುವ ಚೆಕಾವ್ ನಮ್ಮೊಳಗೊಬ್ಬನಾಗಿ ಕಾಡತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.
ನಾಟಕದ ಆರಂಭವೇ ಬರವಣಿಗೆಯ ಹೊಳಹು ಸಿಕ್ಕುವ ಮೂಲಕ.. ಅಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಣಿ ಕತೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕನ್ನಡಕ ತೊಡಿಸುವದರೊಂದಿಗೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಥಾಜಗತ್ತು ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನವುರಾದ ನಗೆಯೊಂದು ತಿಳಿಯಾಗಿಸುತ್ತ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವ ಆ ಕ್ರಮವೇ ರಶಿಯನ್ರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಡತನವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಕಾವ್ ತನ್ನ ಅಮ್ಮನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಹೇಳುವ ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಖ್ಯಾತರಿಬ್ಬರು ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತು ಸಂಭಾಷಿಸುವ ಕತೆಯೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಭೇಟಿಯಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಿರುವುದು ಸಮಂಜಸವೆನಿಸಲಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವೆಂಬಂತೆ ಭೇಟಿಯಾದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಏನೆಲ್ಲ ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದು ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅಪರಿಚಿತರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಯಾಣದ ಪ್ರತಿಮೆ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಆಪ್ತವಾದಂತೆ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಫಿಶಿಂಗ್ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಗಾ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ, ಅವನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಬರೆದಿರುವ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬರುತ್ತಾಳೆ.. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಚಕಾವ್ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕತೆ ಹೊಳೆದದ್ದೆ ತಡ ಹೊರಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ಲರ್ಕನ ಸಾವು ಸಾತ್ವಿಕವಾದ ವಾತಾವರಣವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ. ಸೀಗಲ್ ನಾಟಕದ ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯ ದೃಶ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀತಿಯ ನಿವೇದನೆ, ಕಡಲಪಕ್ಷಿಯ ಬೇಟೆ, ನೀನಾಳ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಗಲ್ ನಾಟಕದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕಾಶಕರೊಂದಿಗಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಪೀಟರನ ಕತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮ್ಮೋಹನದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರುವುದು ಮುಂದಿನ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರಲಾರದ ಕೆಮ್ಮು ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೆ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಗಾಕರ್ಿಯ ಸಂದರ್ಶನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಆತನು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಕೆಮ್ಮುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ಪಾತ್ರದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಮ್ಮು ಕೂಡಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಚೆಕಾವ್ ಕೆಮ್ಮುತ್ತ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ನನ್ನೊಳಗೂ ಒಂದು ತೆರನಾದ ವಿಷಾದದ ಗಾಂಬೀರ್ಯ ಮಡುಗಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರ್ ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯ್ ಬರುವುದು ಯಾಕೋ ನಾಟಕದ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ತೂಕದ್ದೆನಿಸದಿದ್ದರೂ ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಘನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಚಕಾವ್ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿಸಿದ ಸ್ಟಾನಸ್ಲಾವಸ್ಕಿ ಇಡೀ ನಾಟಕದ ತುಂಬ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾದಿ ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಚಕಾವ್ನ ತಿಳಿಹಾಸ್ಯದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರದಶರ್ಿಸಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆಯಾದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಓದಿದ ನೆನಪು ಆ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಕೂಡ ಬರಬಹುದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ನನಗಿತ್ತು.
ಇಲ್ಲಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ದೃಶ್ಯಗಳು, ಮಾತುಗಳು ಅವರ ಮುಖ್ಯವಾದ ನಾಟಕಗಳ ಭಾಗದಿಂದ ಆಯ್ದು ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಚಕಾವ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮಾತೊಂದನ್ನು ಚಕಾವ್ ತನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಕಾವ್ ತಾನು ಕತೆ ಬರೆದಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರರ ಮನಬಗೆದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಹಾಗಿನ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಕಟವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಣಿ, ಫಸ್ಟ್ಕ್ಲಾಸ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕ, ಸೀಗಲ್ ನಾಟಕದ ನೀನಾ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಗೋರಿ ದೃಶ್ಯ, ಫಿಶಿಂಗ್ ದೃಶ್ಯ, ಕ್ಲರ್ಕನ ಸಾವು, ಪೀಟರ್ ಎಂಬ ನವಯುವಕನ ಸಮ್ಮೋಹನ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಚೆಕಾವ್ನ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತುಂಡಿಲ್ಲದ ಏಕೋಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ರಂಗವಿನ್ಯಾಸವು ನಾಟಕದ ಒಳ ಅರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಡಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿದರ್ೇಶನವನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಟ್ಟ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರವಾಡ ರಂಗಾಯಣದ ಕಲಾವಿದರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ನಿದರ್ೇಶಕರಾದ ಪ್ರಕಾಶ ಗರುಡರು, ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಬಸವರಾಜ ಹೂಗಾರ ಹಾಗೂ ರಂಗಾಯಣದ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗ ಇಂಥದ್ದೊಂದು ನಾಟಕ ನಿಮರ್ಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿರುವುದು ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
-ಮಹಾದೇವ ಹಡಪದ

ಅಮ್ಮನ ನೆನೆವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ – ಮಿಸಸ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್


ಹೌದು..!
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಾತ್ರವಾಗಿಸಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಾತಲ್ಲ. ಅವರ ಬಾಹ್ಯದ ಆಕಾರ, ಚಲನೆ, ಆಕ್ರೋಶ, ಹೋರಾಟದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿದಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯ ತೋರುಬೆರಳು ತೋರಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ನಟರಿಗೆ ದಕ್ಕಲಾರರು. ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಗಕ್ಕೆ ತರುವುದಾದರೆ ಆ ಪ್ರಪಂಚದ ಖಾಸಗಿ ಬದುಕಿನ ಒಡಲ ಝರಿಯ ನಿನಾದವನ್ನು ನಟ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಾದದಲ್ಲಿ ಮೀರಾಬಾಯಿ, ರಾಮಜೀ ಸಕ್ಪಾಲ್, ರಮಾಬಾಯಿ, ಯಶವಂತರಾವ್, ಸವಿತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ಬರಹ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಸಂವಾದವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂದಿಯ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈವರೆಗಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರ ಕುರಿತಾಗಿ ಆಗಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ.
ಆದರೆ
ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಗಳನ್ನು ಸಮತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ತೂಗುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ… ಆ ಎರಡೂ ಭಾವಗಳು ಕಾಲದ ಹದದಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಬೇಯುತ್ತ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬಾಗುತ್ತಲೂ ಬಳಕುತ್ತಲೂ ನ್ಯಾಯ ನಿಷ್ಠುರ ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಲೂ ಅಗಾದವಾದ ಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಗಾಂಧಿಯ ಅಂತಃಕರಣದ ಒಡಲೊಳಗಿನ ತೃಪ್ತಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರ ಅತೃಪ್ತ ಒಡಲೊಳಗಿನ ಕಿಚ್ಚು ಸಮರಸಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಅಂತಃಕರಣದ ಭಾವವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನೂ ಇದ್ದಾನೆ, ಜ್ಯೋತಿಬಾ-ಸಾವಿತ್ರಿಯರೂ ರಮಾಬಾಯಿಯೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಈವರೆಗಿನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನ ಇಲ್ಲವೆ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಮಾತ್ರ ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಅವರ ಅಂತಃಕರಣದ ಭಾವಕೋಶ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಬಹುಶಃ ಅದು ಅವರು ಪ್ರೀತಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮು ಒಬ್ಬರೆ. ಆ ತೂಕದ ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಅಂಥದ್ದು… ಆ ಹೋರಾಟದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ರಮಾತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣೀರೂ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ರಮಾಬಾಯಿಯವರಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅಥರ್ೈಸುತ್ತ ತಾವೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ದಿಸೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಚಳುವಳಿ ಕಟ್ಟಿದರು. ಆಯಿಯ ಕರುಣೆಯ ಆಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸಿದರು. ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಶಕ್ತಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಅಂತಃಕರಣದ ಮೂತರ್ಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಡಾ. ಸಿದ್ರಾಮ ಕಾರಣಿಕ ಅವರ ‘ಮಿಸೆಸ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್’ ನಾಟಕ ಬಾಬಾಸಾಹೆಬರ ಈ ಕರುಣಾಮಯಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಪನವೇಲದ ವಿದ್ಯಾಥರ್ಿ ನಿಲಯದ ಉದ್ಘಾಟಣೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ಚೀಟಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಗದವನ್ನು ತೆರೆದು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಮಾತು ಕಟ್ಟಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಆರೊಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಆ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ರಾಜಗೃಹಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ ಬರುವ ಕರುಣೆಯ ಸೆಳೆತದಿಂದ ನಾಟಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.. ಆಕೆಯ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದೊಂದೆ ಪೋಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುವ ನಾಟಕದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ಸೂತ್ರಧಾರ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಆ ಕಾಲದ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ಹೋದಂತ ೆ ಶಿಷ್ಯ ಈ ಕಾಲದ ತಲೆಮಾರಿನಂತೆ ಕತೆ ಕೇಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳು ಅಜ್ಜ-ಮೊಮ್ಮಗನಂತೆ ಇಡೀ ನಾಟಕವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸೂತ್ರಧಾರ-ಶಿಷ್ಯರೆಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇಡೀ ನಾಟಕವನ್ನು ಹೀಗೆ ನೋಡು ಹೀಗೆ ಹೀಗೆ ಅಥರ್ೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬಂತೆ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸೂತ್ರಧಾರರ ಲಘುದಾಟಿಯ ಆಡುನುಡಿ, ಸಂದರ್ಭದ ವಿವರಗಳು ಇಡೀ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ತೂರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ.
ರಮಾಬಾಯಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರ ಓದು-ಅಧ್ಯಯನ, ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರದ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ನುಂಗಿಕೊಂಡು ಮುಗ್ಧವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕ್ರೋಶಭರಿತಳಾಗಿ ಸೆಡವು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ನಾಟಕೀಯಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬೇರೆಯದೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಓದುಗರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಹಳಹಳಿಕೆ ಅತೃಪ್ತಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿಯಲಾರದೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಆಳದ ಬೇರಿಗೆ ಕೈಹಾಕುವ ಅವರನ್ನು ಆಕೆ ದೈವವೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಾಹೇಬ್ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ವಿರಮಿಸದ ಜೀವವೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರದ ಗೋಳುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ನುಂಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಕೆಯೊಳಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲ ಸಹನೆ ಈಕೆಯ ಬದುಕುವ ಸಂಸಾರದ ಬಂಡಿಗೂ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸರಣಿ ಸಾವುಗಳನ್ನ ಕಂಡ ರಮಾಬಾಯಿ ಸಾವಿಗೆ ಹೆದರಲಾರಳು ಆದರೆ ಗಂಡನ ಜೀವಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಆದೀತೆಂಬ ಭಯವಿದೆ. ಇಂಥದೆ ಡಾಕ್ಟರ್ಸಾಹೇಬ್ ಆಯಿಸಾಹೇಬರ ನಡುವಿನ ಆಪ್ತಸಂವಾದದ ಕಥಾಹಂದರವೇ ನಾಟಕದ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ.

ರಮಾಯಿ : ಸಾಯೇಬ, ಈ ಹೋರಾಟ, ಚಳುವಳಿ ಇವೆಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಬೇಕೇನ್ರಿ ?
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ : ರಾಮೂ, ಹೋರಾಟ ಅನ್ನೂವಂಥದ್ದು ಒಮ್ಮಿ ಮಾಡಿ ಕೈ ತೊಳ್ಕೊಂಡ
ಬಿಡೂವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಈಗ ನಾ ಸುರು ಮಾಡೇನಿ… ಹೋರಾಟದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತೇನಿ… ಈಗ
ಅದು ಮೊಳಕಿ ಒಡದೇತಿ… ಇನ್ನ ಮುಂದ ಅದ ಸಸಿ ಆಗ್ಬೇಕು… ಗಿಡಾ ಆಗ್ಬೇಕು…
ಮರಾ ಆಗ್ಬೇಕು… ಮಹಾ ಮರಾ ಆಗಿ ಬೆಳಿಬೇಕು ! ಈ ದೇಶದಾಗ ಇರೂ
ಅಸಮಾನತಾ, ಶೋಷಣಾ ತೊಡದ ಹಾಕಬೇಕು… ಎಲ್ಲಾರೂ ಒಂದ ಅನ್ನೂ ಹಾಡಾ
ಹಾಡಬೇಕ ಮತ್ತ ಅದರಾಂಗನ ನಡ್ಕೋಬೇಕು… ಅಲ್ಲೀತನಾ ನನಗ ಸಮಾಧಾನ ಇಲ್ಲ…
ಸಮಾಧಾನ ಅನಿಸೂದಿಲ್ಲ..

ರಮಾಯಿ : ಸಾಯೇಬ, ಪ್ರತಿ ಸಲಾ ನೀವ ಹೋರಾಟ ಮಾಡೂವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಮ್ಯಾಲ ಹಲ್ಲೆ
ಆಗ್ತಾವ ಅನ್ನೂ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳೀನ ಎದಿ ಒಡಕೊಂಡ ಹೆಣ್ಣಮಗಳ ನಾ… ಅದಕ್ಕಾಗೇ
ಕೇಳಾಕತ್ತೇನಿ. ಇದೆಲ್ಲಾ ನಮಗ ಬೇಕ ಏನ್ರಿ ?

ಹೀಗೆ ಅವರನ್ನು ಮುಗ್ಧವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬರೂ ತಮ್ಮ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಮುವತ್ತೊಂದನೇ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಡೀ ಹೋರಾಟದ ಹಿಂದಿನ ಸನಾತನದ ಕೆಟ್ಟವಾಸನೆಯ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿರುವ ರೀತಿ, ಆ ರೀತಿಯ ಅಧೀರಗೊಳಿಸುವ ಹುನ್ನಾರಗಳನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವ ದರ್ದನ್ನು ಸಾಧ್ಯಂತ ವಿವರಿಸುವುದು ನಾಟಕಕ್ಕೊಂದು ತೂಕವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಬೆನ್ನ ಕಾಯುವ ಜೀವ ಸತ್ತಾಗ ಬಾಬಾಸಾಹೆಬರೂ ಅಧೀರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವರಳಿಯ ಸ್ಮಶಾಣದಲ್ಲಿ ಮೌನಿಯಾಗಿ ಬೂದಿ ರಾಶಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಮಾಬಾಯಿಯ ಸಾವಿಗೆ ನಾಟಕವೂ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ದುಃಖದ ವಿಷಾದದಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದಂತಿದೆ. ಆದರೆ ರಮಾಬಾಯಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರನ್ನು ಜೀವಿತದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಡಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಿಂತು ಬಿಡುವುದು ಅರಕಳಿ ಎನಿಸುವುದು.ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಆಗೀಗ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಮುಳ ನೆನಪನ್ನು ಆಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ರಮಾಬಾಯಿ ಧಾರವಾಡದ ವಸತಿನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ತಂಗಿದ್ದರು. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ದುಂಡುಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಧಾರವಾಡದ ಹವಾ ಬಹಳ ಚನ್ನಾಗಿದೆ, ರಾಮುಳ ಆರೊಗ್ಯವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ವರಾಳೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸಲ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ಲಿನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಪದಾರ್ಥವಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದ ಆಯಿಸಾಹೇಬ್ ತಮ್ಮ ಬಂಗಾರದ ಬಳೆಗಳನ್ನ ತೆಗೆದುಕೊಟ್ಟು ರೇಶನ್ ತರಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಮಾಬಾಯಿ ಮಿಸಸ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ ಆಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವ್ವ ಆಗುತ್ತಾರೆ
ರಮಾಯಿ : ವರಾಳೆ ಮಾಮಾ, ನನಗ ಬೆಳ್ಳಿ-ಬಂಗಾರ, ದಾಗೀನದ ಆಶಾ ಇಲ್ಲ… ! ಉಪವಾಸ
ಇದ್ರ ಏನಾಗ್ತೇತಿ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಸ್ವತಾ ಅನುಭವಿಸಿದಾಕಿ ನಾ ! … ಮನಿಸ್ಯಾನ ಹೊಟ್ಟಿಗಿ
ಸರಿಯಾಗಿ ಕೂಳ ಇಲ್ಲನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿನ್ಯಾಗ ಈ ದಾಗೀನ ತೊಗೊಂಡ
ಮಾಡೋದಾದ್ರೂ ಏನೇತಿ ಹೇಳರ್ಯಲಾ ? ತೊಗೋರಿ… ಲಗೂ ಮಾಡಿ ಹುಡುಗೋರ
ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಮಾಡ್ರಿ…
ವರಾಳೆ : (ನಡುಗುವ ಕೈಗಳಿಂದ ಬಳೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ) ಆಯೀಸಾಹೇಬ, ಖರೇ ಅಂದ್ರೂ
ನೀವು ಮಹಾತಾಯಿ… ನೀವ ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಅವ್ವ… ನಮ್ಮ ದೊಡ್ಡವ್ವ… ದೊಡ್ಡವ್ವ… !

ರಮಾಬಾಯಿಯ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಫಂಡರಪುರದ ಘಟಣೆಯು, ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಮದರಂತೆ ಸಾಯುವ ಕೂಸುಗಳನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸುತ್ತ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡನೊಡನೆ ಮುನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕ್ರಾಂತಿಸೂರ್ಯನ ಹೆಜ್ಜೆಯೊಡನೆ ಸಾಗಿಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಾಟಕವು ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಕೈಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಭಂಗಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ.. ಬಾಲ್ಯ, ಮದುವೆ, ಮಕ್ಕಳು, ಓದು, ನಿತ್ರಾಣದ ಬದುಕು, ಆರೊಗ್ಯ ಹೀಗೆ ರಮಾಬಾಯಿ ಮುಖಾಂತರ ಅಂಬೆಡ್ಕರರ ಜೀವನದಲ್ಲೊಂದು ಪಯಣ ಹೋಗಿಬಂದು ರಮಾಬಾಯಿಯ ಸಾವಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮರಾಠಿ ಮಾತಿನ ಲಯಧಾಟಿಗಳನ್ನ ಪಡಿಯಚ್ಚು ಹೊಯ್ದಂತಿರುವ ಗಡಿಭಾಗದ ಆಡುಭಾಷೆ ನಾಟಕದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಧಾವಂತದಾಚೆಗೆ ರಮಾಯಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಬದುಕನ್ನ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿರುವ ಡಾ. ಸಿದ್ರಾಮ ಕಾರಣಿಕರ ಮಿಸೆಸ್ ಅಂಬೆಡ್ಕರ್ ಕನ್ನಡದ ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬದುಕನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಿದಷ್ಟು ನಾಟಕೀಯತೆ ಕಳೆಗುಂದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ನೇತಾರ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಆಶಯಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ನಾಟಕಕೃತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಹಲವಾರು ಇರುವಾಗ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರನ್ನೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿ ಇವತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಮರುಓದುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬೇಕಿದೆ. ಬರೀ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆದಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಅಂಬೆಡ್ಕರರ ಭಾವಲೋಕವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
‘ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿದರು’ ಎನ್ನುವುದಷ್ಟೆ ಒಂದು ನಾಟಕವಾಗಿ ಸಂವಾದಕ್ಕಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ, ಮೂಕನಾಯಕ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಒಗಟುಗಳು… ಹೀಗೆ ಅವರು ಮುಂದಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗಳೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ, ಕಾವ್ಯವಾಗಿ, ಕತೆಯಾಗಿ, ನಾಟಕವಾಗಿ ಮರುಶೋಧಿಸಿದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಂದುಕಾಲದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುವ ಬರಹಗಾರರು ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬದುಕನ್ನ ಪುರಾಣೀಕರಿಸುವ ಹುಚ್ಚಿಗಿಂತ ಯಥಾವತ್ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲಾಶ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತೇ ಪುಟಿದೇಳುತ್ತಿರುವ ಇವತ್ತಿನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಫುಲೆ ದಂಪತಿಗಳು, ಶಾಹೂ ಮಹಾರಾಜರು, ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡರೂ, ದೇಶಮುಖರು, ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗನಾಥರಾಯರು, ಕಾಕಾ ಖಾಖರ್ಾನೀಸ್, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕಾಲವೂ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಫೋಟೋ, ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಹೊಗಳಿಕೆ, ತೆಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರನ್ನು ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶೋಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಈ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ.
– ಮಹಾದೇವ ಸಾಲಾಪೂರ

ನಗರ ಭ್ರಮೆಯೂ…ಬಹುಮುಖಿ ನಾಟಕವೂ


ನಗರ ಜೀವನದ ಹುಸಿಸಂಬಂಧಗಳನ್ನ,ಭಂಡತನಗಳನ್ನ. ಢಾಂಬಿಕ ನಡೆಗಳನ್ನ ತೆರೆದಿಡುವ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬರೆಯಲು ತೊಡಗಿದವರು ಲಂಕೇಶರು. ಪಾತ್ರಗಳು ಒದ್ದಾಡುವ ಹುಂಬುತನದಲ್ಲಿಯೇ ನಗರ ಜೀವನದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಬದುಕಿನ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅವರ ಕ್ರಮ ನಾಟಕಗಳಿಂದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತ ನಾಟಕೀಯತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಂಡು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿಭಿನ್ನಗುಣವುಳ್ಳ ನಾಟಕಗಳು ಲಂಕೇಶರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಅವರು ಮೊದಮೊದಲು ಬರೆದ ನಾಟಕಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರದ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ನಂತರದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಷ್ಟಿಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸಮಷ್ಟಿಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ದಾಟಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹೊರತು ಲಂಕೇಶರ ಯಾವ ನಾಟಕಗಳೂ ನಾಟಕೀಯ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಎಲ್ಲ ನಾಟಕಗಳೂ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಅಂಥದೇ ಸೊಗಡಿನ ನಾಟಕವೊಂದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.
ಅದೇ..! ನಗರ ಜೀವನದ ನಾಗರೀಕ ಜಗತ್ತಿನ ಗೆಲ್ಲುವ ಕುದುರೆಗಳೂ, ಬದುಕಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯನೂ, ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬೇರು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಒದ್ದಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕಥನ ಕಟ್ಟುವ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯೂ… ಒಂದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಒಳಗೆ ಅಡಕಗೊಂಡ ಪಾಕದಂತೆ ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗರು ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಥನ ತಂತ್ರ ಬಹಳ ಸರಳ ಎನ್ನಿಸಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ದೃಶ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು – ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪಾತ್ರದ ಆವರಣವೊಂದು ತಯಾರಾಗುವುದು – ಶೇಖರ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಆದ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಹೊರಡುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥನದ ಪಾತ್ರ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿವಿಧ ವಿಕಾರಗಳು ಸೂತ್ರಿಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಟಕದ ಬಂಧದೊಳಗೆ ಒದಗಿಬಂದಿದ್ದಾವೆ ಹೊರತು ಖಾಲಿಯಾದ ಟೂತ್ ಪೇಸ್ಟ ಹಾಗೆ ಒತ್ತಿ ಬಂದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ರಚನಾವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ನಾಟಕದ ಆರಂಭವೇ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಜಯನನ್ನು ಸ್ಟೋರಿ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ನೂಕುತ್ತದೆ. ಬಿರಾಜದಾರನ ಅಂಧಕಾಲತ್ತಿನ ಮೊದಲ ವರದಿಯ-ದುರ್ಗಲಾಲ್ ಸ್ಟೋರಿ- ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹುಡುಗರೂ ಸ್ಟೋರಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಹೊಸ ಹುರುಪಿಗೆ ಕಿರಕಿರಿಯಾದರೂ ತಲೆ ಮ್ಯಾಲೆ ಹೊಡೆದಂತ ಸ್ಟೋರಿ ಕೊಡಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ಮುಖ್ಯ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವನ; ಹಿಸ್ಟರಿ ಮಿಸ್ಟರಿ ಅಂತಿದೆ ಹೋತ. ಅದೇ ಏನಾದರೂ ಮಾಡು. ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲೇನೂ ಸಿಗಲ್ಲ. ಹಂಪಿಗೋ ಮೈಸೂರಿಗೋ ಹೋಗು. ಯೂ ಮೇ ಫೈಂಡ್ ಯುವರ್ ದುರ್ಗಲಾಲ್. ಬೇಕಾದರೆ ಆ ಸ್ಟೋರೀನ ಓದಿಕೊಂಡು ಹೋಗು. ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಜರಾಕ್ಷ ಇದೆ.
ಈ ಮಾತು ಸಂಜಯನಿಗೆ ಮುಂದಲ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಕೆಂಪೇಗೌಡನನ್ನ ನಂಬಲು ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಂಪಾದಕನ ತಲೆ ಒಳಗಿದ್ದದ್ದು ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾದ ಗೆಳೆಯನ ಸಲಹೆ ನಾಟಕ ಬೀಜಾಂಕುರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುಡಿಗಾರ ಗಲ್ಲಿಯ ಸಂಜು ಬೇರು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತವಕದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ತಾನೆ ಕಗ್ಗಂಟು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ನಗರ ಜೀವನದ ನಾನಾ ಮುಖಗಳ ಬೆನ್ನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತೋರುವ ಬಣ್ಣದ ಬಹುಮುಖಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕತೆಗಳನ್ನ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಂಪಾದಕ ಬಿರಾಜದಾರ, ಶೇಖರ, ನಾಯಕ್, ಜಕ್ಕೂಜಿ ಅಲ್ಲದೆ ಹಂದರದಲ್ಲಿ ಕಥನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಸೋಗೂ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಓಡುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೂ ಮಾರುವ ದಂಧೆಯ ರೂಪ ಬದಲಾಗಿದೆ. ನಂಬುವವರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕ ಕತೆಗಳು ಊರ್ಮಿಳೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದಷ್ಟೆ ಸುಲಭದ್ದಾಗಿದೆ, ನವರಸಗಳು ಮೇಳೈಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರಾದ ವರದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಫಿಸ ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತು ಮತ್ತು ಬಿರಾಜದಾರನ ಅದೃಷ್ಟ, ಸಂಜಯನ ನಶೀಬು,ಜಕ್ಕೂಜಿಯ ಲಕ್ಕು,ಪರದೇಶಿ ಶೇಖರನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬುದ್ದಿಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತು ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಜುಟ್ಟು ಬೇರೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಂಕೆಯನ್ನು ಏಳು ಸಮುದ್ರದಾಚೆಯ ರಕ್ಕಸರ ಕಾವಲಿನ, ಏಳು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪಗಾವಲಿನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಲ್ಲ ಅನ್ನೋದು ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವಾಗಿದೆ.
ಭ್ರಮೆಯ ಭಾವ ಲೋಕವೇ ಪೀಕಲಾಟದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದದ್ದು ಕಂಡರು ಯಾವುದು ಯಾವುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದೆ ಅನ್ನುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಇಲ್ಲಿ ಊಹಾಪೋಹಗಳ ನಡುವೆ ಪೇಪರ್ ಹಾಸಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರುವ ಸಂಪಾದಕ, ಪಾರ್ಟಿ ನಡೆವಲ್ಲಿ ಇನವೆಷ್ಟಿಗೇಶನ್ ನಡೆಸುವ ನಾಯಕ್, ಕನಸು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಕನವರಿಸುವ ಶಕ್ಕೂ ಶೇಖರ, ಉರ್ಮಿಳೆ ಸಂಜೂ, ಜಕ್ಕೂ ಮತ್ತವನ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತಗಣ ಎಲ್ಲರೂ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದೂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಜೀವನ ಅರಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಜಯನ ಅಸಹಾಯಕತೆಗೆ ಖಾಸಾ ಗೆಳೆಯ ಜಗನ್ನಾಥ ಆಸರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಬೇರೊಂದು ಒರತೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಊರಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನೇ ಕಳಚಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರದ ತಳಮಳಕ್ಕೆ ಜಗನ್ನಾಥ ಜಕ್ಕೂಜಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೆಸ್ಟ್ ಹಿಮ್ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಸಾಕು. ಆಸರಿಲ್ಲದ ಬಳ್ಳಿ ಯಕಃಶ್ಚಿತ್ ಹುಳುವಾಗಿ ಜೇಡರ ಬಲಿಯೊಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯನೊಬ್ಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ, ತುಘಲಕನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ -ಆಝೀಜ್- ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಟಕೀಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸುವ ಶೇಖರನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಮೋಜಾಗಿದೆ. ಆತ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿರುವ, ಕಿವುಡಾಗಿರುವ ಅನುಕಂಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹೊಸಹೊಸ ರೂಪದ ಕತೆಗಳನ್ನ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರುವಾಗ ಥಟ್ಟನೆ ಕತ್ತಲಾವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನ ಹುಡುಕುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಬಿಗಿಯಾದ ನಾಟಕದ ಬಂಧದಲ್ಲಿ ಶಹರ ಜೀವನಕ್ರಮ ಬೋಗಸ್ ಆಗಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಅತಂತ್ರ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು, ಪೊಳ್ಳುತನದ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾಟಕ ಆಪ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
————-ಮಹಾದೇವ ಹಡಪದ.