ವಿದಾಯ


ತಂತಿ ಹರಿಯಿತೇ
ಅಯ್ಯೋ ಮಾರಾಯಾ
ನಿನ್ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆಯ ಮಹಾಪೂರವೇ ಹರಿದಿದೆ
ಸಾಕ್ಷಿಗಲ್ಲು ಕೂಡ ಒದ್ದೆಯಾಗಿರುವಾಗ
ಹೀಗೆ ಚಿರನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿದೆಯಾ

ಸಖನ ಸಖ್ಯದಲಿ ಬೆವರೂ ತಂಪಾಗಿದೆ
ಧಗೆಗೆ ಮಂಜು ಬೇಕಿಲ್ಲ ಮೈಬೆವರೇ ಸಾಕು
ಈಗ ಬೀಳ್ಕೊಡುವಾಗ
ನಿನ್ನ ಹೋಲಿಕೆ ಕಂಡಾಗ
ಮತ್ತೆ ಬಂದು
ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದ
ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸಿ ಓಡಾಡಿದ ಶಾಂತ ಚೈತನ್ಯದ ಬುದ್ಧ ಕಾಣಿಸಿದ್ದ.

ಸೆರೆಮನೆ-ಅರಮನೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನೀ ಬಲ್ಲವ
ಹುಚ್ಚಪ್ಪ!
ನೀ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಡಮರುಗ ನುಡಿಸಿದ್ದ ಕೇಳಿ
ಪುಳಕಗೊಂಡಿತ್ತು ಜಗ
ಸಾಯದೇ ಸುಡುಗಾಡ ಕಂಡವರ ಹಳಹಳಿಕೆ
ನೀ ವಿಶ್ರಮಿಸಿರು
ನಿನ್ನ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ನಮಗೆ ಉಡುಗೊರೆ ಗೆಳೆಯಾ

ಸುಕ್ಕಿನ ನೆರಿಗೆಗಳು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ
ಜೈಲಿನ ಕಂಬಿಗಳೂ ನಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ವಿದಾಯ ಹಂಬಲದ ಗೆಳೆಯಾ
ನಿನ್ನ ನೆಲದ ಕರುಣೆಯ ಮಹಾಪೂರದೊಂದಿಗೆ
ನನ್ನ ನೆಲವೂ ಒದ್ದೆ ಒದ್ದೆ

Advertisements

ರಮಾತತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್…


ಓದು, ಬರಹ, ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶ ಸಂಚಾರ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ, ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭ, ಸಂಘಟನೆ, ಪತ್ರಿಕೆ ಅಂತ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಮನೆಯಿಂದ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಹೊರಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ರಮಾಬಾಯಿಯವರು ಹರಿದ ಸೀರೆಗೆ ತೇಪೆ ಹಾಕುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದರಂತೆ. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಚಣಕಾಲ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಕರುಣಾರ್ದ್ರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ರಮಾಬಾಯಿಯವರನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಂಡರಂತೆ.
ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂಬೈನ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟರಂತೆ. ಆಗ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಮಾನವೀಯ ಸಖ್ಯವನ್ನು, ಪ್ರೀತಿಯ ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದ ರಮಾಬಾಯಿಯವರಿಗೆ ತಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದೇನೆ ಯಾಕಾಗಿ ಹೊರಟಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಬೈನ ಮನಮೋಹಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಹಾದು, ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ ಕಾರು ನಿಂತಾಗಲೂ ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಕಣ್ಣು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮುಖವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಂಗಡಿಯಾತನಿಗೆ ಇವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಸೀರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಪ್ಪಾ ಎಂದರಂತೆ. ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಮುಂದೆ ರಾಶಿಯತ್ತರದಲಿ ಸೀರೆಗಳ ಗಳಿಗೆಗಳ ಬಿಚ್ಚಿ ಹಾಸಿದಾಗಲೂ ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಲಕ್ಷ್ಯ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು.
ಆಗ ವಿಚಲಿತರಾದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ “ರಾಮು ಯಾಕೆ..? ಏನಾಯ್ತು…! ನಿನಗಿಷ್ಟವಾಗುವ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೋ” ಎಂದರು. ಆದರೂ ರಮಾಬಾಯಿಯವರ ಚಿತ್ತ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. “ಯಾಕೆ ರಾಮು ನನ್ನ ಮುಖವನ್ನೇ ಯಾಕೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಿ ನಿನಗೇನಾಗಿದೆ…” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ. ರಮಾತಾಯಿ ದುಃಖಪೂರಿತ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ “ಸಾಹೇಬ ನಿಮ್ಮ ಈ ಅಕ್ಕರೆಯ ಮುಖವನ್ನು ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡದೆ ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದವು… ನಿಮ್ಮ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ತೇಜಸ್ಸು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡಿತು” ಎಂದರಂತೆ. ಆ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡ ಮುಖದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ಜನರು ಇಂದು ರಮಾಬಾಯಿಯವರನ್ನು “ಆಯಿ” (ಅಮ್ಮ) ಎಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ತಾಯಿಯ ಒಕ್ಕಲುಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಇವತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ವಿಧಾನವೇ ಹೊರತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ದಲಿತರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ದಲಿತರಲ್ಲದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬರ ಬರಹ, ಭಾಷಣಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು ಸಾಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಒಂದು ಕೋಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ… ಭಾರತವನ್ನು ಪುನರ್ ರೂಪಿಸಲು, ಭಾರತದ ಸಮಾಜರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ವಿಶ್ವಾಸದ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಾಯಕ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದುಳಿದ, ಶೋಷಿತ ತಳಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾಜೋಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರಾದವರು.
ಜಗುಲಿ, ದೇವರ ಕೋಣೆ, ದೇವರಕಟ್ಟೆಯೆಂಬ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಪವಿತ್ರ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಮಸಮವಾಗಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸಂವಿದಾನ ಶಿಲ್ಪಯಾಗಿಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಜಗಲಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನನಗೆ ಬಹುಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿಸುವ ಈ ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯದ, ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ, ವಿವೇಕದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆರಾಧಿಸುವ ಭಯದ ಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆರಳುಗಳಿಗೆ ಹೆದರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಈ ಡಾ|| ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಂಬಿಕೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ನಡುವೆ


ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಂಬಿಕೊಂ­ಡದ್ದು ಮತ್ತು ಮೂಢರಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂ­ಡದ್ದು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸು­ತ್ತವೆ. ತಿಳಿದವರು ತಿಳಿಸಿದರೆ ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ…

ಉಕ್ಕುಡಗಾತ್ರಿಯ ಹೊಳೆ­ದಂಡೆಯ ಆಲದ ಮರದಲ್ಲಿ ದೆವ್ವಗಳೂ, ಪಿಶಾಚಿಗಳೂ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷ­ಸರೂ ನೇತಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಮಧ್ಯ­ಕರ್ನಾ­ಟಕದ ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಮತ್ತು ಅರಿವು ಇದ್ದಂಥವರು ಸುಮ್ಮನಿ­ರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೆವ್ವ-ಭೂತಗಳೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪ­ಡಿಸಲು ಹೋದವರು ರಕ್ತ ಕಾರಿ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಉಪಕತೆಯೊಂದನ್ನು ಹೇಳಿ ಹೆದರಿಸುವುದು ಇದೆ. ಹಾಗೆ ಹೆದ­ರಿಸಿದವರು ನಮಗೆ ಆ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ಹೇಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬುದ್ಧಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಕರಿ­ಕೋತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸೇಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ರಾಜಪುರೋಹಿತನಂತಹವನು. ದೇವ­ನೂರ ಹೇಳುವ ಒಂದು ಹಲ್ಲಿಗೆ ಎರಡು ಹಲ್ಲು ಪಡೆಯುವ ಸೇಡಿನ ರೂಪದವನು.

ಆದರೆ ಉಕ್ಕುಡಗಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿ­ಕ­ವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದವರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲಾ­ಗು­ತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ­ಯೆಂದು ಸುಮ್ಮನಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ದ್ವೇಷಾ­ಸೂಯೆಗಳ ದಾಸ್ಯ­ದಲ್ಲಿ ವಾಮಾ­­­ಚಾರದ ಮೊರೆಹೋಗು­ತ್ತಾರೆ. ಮಾಟ-ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ, ಆಣೆ ಸೂರೆಗಳ ಮಹಾಪೂರ ಹರಿಸಿ, ದೇವರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ದುಡ್ಡು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂಢ­ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಮಸೂದೆಯ ಮಾದರಿ ಕರಡನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರ ಮೇಲೆ ವಿರೋಧಿ­ಸು­ವವರು ಮುಗಿಬಿ­ದ್ದಂತೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆ­ಯಿತು. ಅವರೆಲ್ಲ ಎಡಪಂಥದವರು ಎಂಬುದು ನುಂಗಲಾ­ರದ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಗೊಡ್ಡು ಆಚಾರ­ಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು…? ಮೂಢ­ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧ­ರಿಸಲು ಆ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿ ಲೋಕಧ­ರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಕತೆ, ಉಪ­ಕತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಿಚ್ಚಳ ಗೊತ್ತಾ­ಗುತ್ತದೆ. ಸೇಡುಮಾರಿ­ಯನ್ನು ಊರಿಂದಾ­ಚೆಗೆ ಬಿಡುವುದು ಹೇಗೆ ಒಂದೂರಿನ, ಒಂದು ಸೀಮೆಯ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಮತ್ತೊಂದೂರಿಗೆ ಅದು ಕಂಟಕಪ್ರಾಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಮುದಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿತಕಾರಿ­ಯಾಗಲಾರದ್ದು ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜ ನಂಬಿಕೆ­ಯಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಕೆಲವು ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ಜನರು ಅದನ್ನು ನಂಬಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ಒಟ್ಟು ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗಿಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದ­ರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಜನರ ಕತೆಗಳು ಇವ­ರಿಗೆ ರಂಜನೆಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೊಳೆಗೇರಿ­ಯೊಂದ­ರಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಹೆಣವೊಂದಕ್ಕೆ ತಂಪುಕನ್ನಡಕ ಹಾಕಿ ಶವಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಒಬ್ಬ ವೈಚಾರಿಕನಿಗೆ ಅದು ಮೋಜಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕನ್ನಡಕ ಹಾಕಿದವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಆ ಕನ್ನಡಕ ಆ ಸತ್ತವನ ಆಸೆಗಳಲ್ಲೊಂ­ದಾ­ಗಿತ್ತೆಂಬುದು. ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಕೃತ­ಜ್ಞತೆ ಮಗನದೋ, ಮಗಳದೋ ಆಗಿರು­ತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ­ವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಟ್ಟಲಾ­ರರು. ಆದರೆ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ತಡೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಕೆಲವ­ರಿಗೆ ಅದೇ ಹೆಣದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಿಂದೆ ರಸ್ತೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಹೋಗುವ, ನೆಲದ ಪಾಲುಮಾಡುವ ಕಾಳಿನ ಕುರಿತು ಯಾವ ಮಾತೂ ಹೊರ­ಡಲಾ­ರದು.
ಅದು ಕೂಡ ನಂಬಿಕೆಯ ಮಾತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಮೌಢ್ಯತೆಯ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾದಿತಪ್ಪಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದುರಾಸೆ­ಗೊಳ­ಗಾ­ಗು­ವವರು ಬಡವರು ಮತ್ತು ತಳವರ್ಗ­ದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕಾಲು­ಬಾಯಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸತ್ತ ದನಕ್ಕೂ ಸೇಡುಮಾರಿಗೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರದಿದ್ದರೂ ಇವ-­ತ್ತಿನ ಈ ವೈಚಾರಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಶಾಲಮನೋಭಾವದ ಮಹಾ­ನು­ಭಾವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ­ಕೊಳ್ಳಲು ಹವ­ಣಿ­ಸುವ ಜಾಣಪೆದ್ದರು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಮಾತಾಡಿ, ಕೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿ ಸಮಾನತೆ ಕುರಿತು ಮಾತು­ಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರುವುದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾ­ಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥವರೇ ಇಂದು ಎಡಪಂ­ಥೀಯ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ಹುಂಬ­ರಂತೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡಲು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿ­ದ್ದಾಗ ಅಂಥವರು ಈ ದೇಶದ ನೆಲದ ನಂಟಿನ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾ­ಡುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುವುದು…? ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು, ಮೂಢ­ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು. ತಿಳಿ­ದವರು ತಿಳಿಸಿದರೆ ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿ­ಕೊಂಡ ನಂಬುಗೆಯೂ ಹತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷ­ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹಾಗೇ ಪೋಷಿಸಿ­ಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನುವ ಮನಸು­ಗಳು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಾವೇ ರೂಪಿಸಿ ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂಬಂಥ ತೀರ್ಮಾ­­ನ­ವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ‘ಅದು ಹೌದು’ ಎನ್ನುವಂಥ ವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕು­ವುದರ ಮೂಲಕ ಮುಗ್ಧರನ್ನು ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುವ ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ­­ಗಳು ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಅಂಕೆ­ಯಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಂಬಿಕೊಂ­ಡದ್ದು ಮತ್ತು ಮೂಢರಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂ­ಡದ್ದು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸು­ತ್ತವೆ. ಮುಂಜಾನೆದ್ದು ಯಾವುದೋ ಕುಲ ಕಸುಬುದಾರನೊಬ್ಬನ ಮುಖ ನೋಡ­ಬಾ­ರದೆನ್ನುವುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಎಂದಾ­ದರೆ ನೋಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫಜೀತಿ ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಮಿತ್ರರು ದಿನಭವಿಷ್ಯ ನೋಡುವುದೇ ದಿನಪತ್ರಿ­ಕೆಯ ಓದು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಶಿ­ಭವಿಷ್ಯ ನೋಡುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರವರ ನಂಬಿಕೆಯಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನ ದೃಢವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಯಾವುದೋ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ದಿನ­ಭವಿಷ್ಯ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಇಷ್ಟೊಂದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ಮನಸು­ಗಳು ತಾವು ಮೂಢರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿ­ಕೊಳ್ಳು­ವುದು ಯಾವಾಗ? ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾ­ಡಿಸಬೇಕಾದ ಜನ­ಮಂದೆಯೂ ಈಗ ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು ಎಂಬಂಥ ತಿಳಿಹಾಸ್ಯದ ರಸಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಆಚರಿಸುವವ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ನಂಬಿಕೊಂ­ಡಿರುತ್ತಾನೆಂದು ವೈಚಾರಿಕತೆ­ಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾ­ನಿಕ ಕೋನದಿಂದ ಹೊರ­ಗಿಟ್ಟು ಮುಗ್ಧನೂ ವೈಚಾರಿಕನಾ­ಗಿರುತ್ತಾನೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ವಾದಮಾಡು­ತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಆಲೋಚಿಸು­ವುದು ಮತ್ತು ತರ್ಕಿಸು­ವುದು ನಂಬಿಕೆಯ­ನ್ನಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಅವ­ನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವು­ದಿಲ್ಲ. ಅವನನ್ನು ನಂಬಿ­ಸುವ ಕಲೆ ಗೊತ್ತಿ­ರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಥನದ ಕಸುಬುಗಾರಿಕೆ­ಯನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿರು­ತ್ತಾನೆ. ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗದ ಉಚ್ಚಂಗಿ ಹಸುಳೆಯನ್ನು ನುಂಗಿದಳೆಂಬ ಕತೆಯೂ, ರೇಣುಕೆ ನೀರು ತರುವಾಗ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಆಡುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕು­ಮಾ­ರ­ರನ್ನು ನೋಡಿ ಮೋಹಗೊಂಡ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳೆಂಬ ಕತೆಯೂ ಹೀಗೆ ಐತಿಹ್ಯ­ವಲ್ಲದಿರುವ ಐತಿಹ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳು­ತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ಕತೆಗಳು ಕ್ರಿಯಾ­ವಿಧಿ­ಗಳಾಗಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದು ಜನ­ಮಾನಸ­ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿವೆ. ಅದು ಆಚರ­ಣೆ­ಯಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ನಂಬಬಹು­ದಾದ ಸತ್ಯುಳ್ಳ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ಹೊಸಕಿ ಹಾಕಿ ಹೊಸದೊಂದು ಪುರಾಣವೇ ಸೃಷ್ಟಿ­ಯಾಗಿರುವಾಗ, ಆ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶ­ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವವರು ಯಾರು?

ಸತ್ತನಾಗರನ ಕಂಡರೆ ನಾಗಪೂಜೆ ಮಾಡಿ­ಸಬೇಕೆಂಬ ಆಚರಣೆಯೂ ಬಾಣಂತಿ ಹೆಂಗಸು ಸತ್ತರೆ ಅವಳ ಎಲುಬಿನಿಂದ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ರೀತಿಯೂ, ನರಬಲಿಯೂ, ಎಳೆ­ಗೂಸನ್ನು ಎತ್ತರದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಾಕು­ವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದೊಂದು ಕತೆ ಇದೆ. ಆ ಕತೆ ಕಟ್ಟಿದವರು ಈಗ ನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು – ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಯಾವುದು ಎಂಬಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತಿ­ದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಹನಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗ್ರಾಮ­ದೇವತೆಗೆ ಹೂ ಏರಿಸುವ ಕಾರ್ಯ­ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊನ್ನೇರು ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂದರೆ ಗ್ರಾಮ­ದೇವರು ಏರಿಸಿ­ದಂಥ ಹೂವನ್ನು ಬಲಬದಿಗೆ ಬೀಳಿಸ­ಬೇಕು. ಆ ಹೂವು ಬಲಬದಿಗೆ ಬೀಳದಿ­ದ್ದರೆ ಆ ವರ್ಷ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಳೆಯಾ­ದರೂ ಯಾರೂ ಬಿತ್ತುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೊಂದು ವೇಳೆ ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ರೈತ ಬಿತ್ತಿದನೆಂದರೆ ಅವನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸು­ತ್ತಾರೆ. ಇವು ಮೂಢನಂಬಿ­ಕೆಯ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಯ ಯಾವ ಗುಣಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಂತಹವುಗಳನ್ನು ಭಯ­ದಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಭಯ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಕ್ತಿ ಎನ್ನುವು­ದೊಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಸದೃಢಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅನೇಕರು ಅವನ ಭಯವನ್ನೇ ಬಂಡ­ವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ

ಅಂತಿಗೊನೆ ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಹಾಡು


ಬಲಿತ ಬಿಸಿಲಿಗೆದುರಾಗಿ ಹಸಿರ ಹುಲ್ಲನು ಚಿಗುರಿಸುವೆ
ನೆನಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದ ನೆತ್ತರಿನ ಶವ ಹೂತು
ಕ್ರಿಯಾಕರ್ಮವ ಪೂರೈಸಿ ತರ್ಪಣವ ತೀರಿಸುವೆ.

ಒಡಲಬಳ್ಳಿಗಳ ಕಾದಾಟಕೆ ನೀ ಸಾಕ್ಷಿ
ನೀನಲ್ಲದಿನ್ನಾರು ನೆರೆಯರು
ಬಾ ಬಲವೇ ನನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಬಾ…

ಈ ನೆಲದ ನ್ಯಾಯವ ತನ್ನಾಡಂಬೋಲ
ಮಾಡಿಕೊಂಬವನ ಮಾತು ಮೀರಿ
ತನುಮನದ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಯೇ ತೋಳ್ಬಲ ನೀನಾಗಿ ಬಾ.

ಓ ಸಹೋದರನೇ
ಕೊಳೆತ ನಾಗರೀಕನ ನಿಯಮ ಮೀರಿ
ಮಿಡಿಯುತಿದೆ ನನ್ನ ಹೃದಯ ತಂತಿ ಕೇಳಿಸಿತೆ…!

ನಿನಗೆ ನಾನು – ನನಗೆ ನೀನು
ನಾನಿದ್ದೇನೆ ಮಮತೆಯ ವಾರಸುದಾರಳು
ಈ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮಾಡಿ ಅಪರಕರ್ಮವ ತೀರಿಸುವೆ.

ಆಕೆ


ನೀನು ನೆನಪಾಗಿ
ಜಾರಿ ಕತ್ತಲಕುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕೆ
ಕಡ್ಡಿ ಗುಡ್ಡವಾಗಿ
ಅದರೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರಿದೆ
ಗೆಣುದ್ದ ಮುಗಿಲು
ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣುವುದಿತ್ತು ಶಿಖರ
ನಿನ್ನ ಮೊಲೆಯ ತುದಿ ತುಂಬಿನಂತೆ

ಕೈಯತ್ತಿ ಜೀಕಬೇಕು
ಅಮ್ಮನ ರೂಪದಲಿ ನೀನು
ಅಕ್ಕ, ತಂಗಿ,
ಗುರುತು ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ
ಏಳುಮಕ್ಕಳ ತಾಯಾಗಿ
ಕರಿಕಲ್ಲಿನ ಗುಂಡಾಗಿ
ಮೈಯಲ್ಲ ಕುಂಕುಮ ಭಂಡಾರ ಶೋಬಿತ ಮಾತೆಯಾಗಿ ಕಂಡೆ.

ಮುಪ್ಪಾನು ಮುದುಕರ ಕತೆ


ಮಹಾದೇವ ಹಡಪದ ಸಾಲಾಪೂರ

ಈಗ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ವಯಸ್ಸಾದುದು. ಮುದುಕನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿ ದವಡೆಯ ತುದಿ ಹಲ್ಲು ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅಗೆಯುವ ಅನ್ನ ಒಸಡಿಗೆ ಹೊಂದಿದಂತೆ ಆ ಗಟ್ಟಿ ಹಲ್ಲಿನ ತುದಿಗೆ ತಾಕಿದಾಗೊಮ್ಮೆ ಯೌವನ ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುವುದೇನೋ ಎಂದು ಪುಳಕಿತನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ದನ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿದಂತೆ ನಾಲಗೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿನ ಅಗಳನ್ನ ದವಡೆಗೆ ನೂಕಲು ಹರಸಾಹಸ ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೋ ಏನೋ ಇತ್ತಿತ್ತಲಾಗಿ ಮುದುಕಿಗೆ ಮುದುಕನ ಉಣ್ಣುವ ರೀತಿ ಸರಿ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಏನ್ರೀ ಉಣ್ಣುವಾಗ ತ್ವಾಡೆ ಹಿಂದಕ ಸರದು ಕುಂತು ತಿನ್ರೀ’ ಎಂದು ತಾನೆ ಕುಂಡಿ ಸವರುತ್ತಲೋ ಇಲ್ಲಾ ಡೈನಿಂಗ್ ಟೆಬಲ್ ಮುಂದಿನ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡೋ ಮುದುಕನಿಗೆ ಬೆನ್ನಾಗಿ ಕೂತು ಊಟಮಾಡುವುದನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ದಿನಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಇದು ಊಟದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ರಿಪೀಟ್ ಆಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಮುದುಕನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದರೂ ಆಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ತನಗೆ ಇನ್ನಾರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ಆಕೆಯ ಸೆಡವು-ಸಿಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಕಲಿಯಾಡಿ ನಕ್ಕುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ.

ಆಕೆ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಹಟಮಾಡಿ ತನ್ನ ತಾ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಈತ ರಮಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೋಜಿನಂತಾಯಿತು. ಉಂಡಾದ ಮೇಲೆ ಅಂವ ಹಾಸಿದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ತಾನು ಬಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಝಾಡಿಸಿ ಹಾಸುವುದು.ಪಾರ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಾಗೊಮ್ಮೆ ಕಾಲು ತೊಳೆದುಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಬಂದರೂ ಕಾಲು ತೊಳೆಯಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಿತ್ತಾಡುವುದು. ಜಗಲಿ ಮೇಲಿನ ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಬತ್ತಿ ಹೊಸೆಯಲಿಲ್ಲ, ರದ್ದಿಪೇಪರ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಜಿರಳೆಗೆ ಹಿಟ್, ಇಲಿಗಳಿ ಪಾಷಾಣ ತರಲಿಲ್ಲ… ಹೀಗೆ ಪಾಯಿಖಾನೆಗೆ ಹೋಗಿಬಂದರೂ ನೀರು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಕಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೂಡ ಕಿರಿಕಿರಿಮಾಡತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಆಕೆಗೆ ಯಾಕೋ ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ತಟಕು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿದೆ ಅನಿಸಿದರೂ “ಈಕೆ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ” ಎಂದು ಅಕ್ಕರಾಸ್ಥೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದ..

ಪಾಪ! ಮುದುಕನು ಮುದುಕಿಯ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಚಣ ಅಧೀರನಾದರೂ ಊಟವಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಕಮ್ಮಿಯಾದೀತೆಂಬ ಭಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಲು ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಗಲ್ಲ ಸವರಿದಾಗೊಮ್ಮೆ ಮೂಗು ಮರಿಯುವುದು, ಕಚಗುಳಿಯಿಟ್ಟಾಗ ಕಣ್ಣ ಈಟಗಲ ಮಾಡಿ ಕೆಕ್ಕರಿಸುವುದ ಮಾತ್ರ ಮುದುಕಿ ಸಡಿಲಸಲಿಲ್ಲ. ಉಮೇದಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಿಯೋ… ಇಲ್ಲವೇ ಜಲಸು ಉಕ್ಕಿಸಲು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಪ್ರೇಯಸಿಯರ ಸಂಗಡದ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ರಸವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ತೊಡಗಿದಾಗ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲು ಬೆನ್ನುಹಾಕಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಗ ತಮಗೆ ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಮದುವೆ ಆಗಿ ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ತೋಳು ಹಿಡಿದು ಬಿಕ್ಕಿಬಿಕ್ಕಿ ಅತ್ತಿದ್ದವಳು… ಮಗಳ ಮದುವೆ ತನ್ನಿಷ್ಟದಂತೆ ಆದಾಗ ಹುಚ್ಚಳಂತೆ ಕುಣಿದಿದ್ದವಳು ಈಗ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಕ್ಕಳು ದೂರ ಹೋದಾಗ ತನ್ನನ್ನ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳಲ್ಲ ಎಂದು ನೊಂದುಕೊಂಡರೂ.. ಈಕೆ ನನ್ನ ನಂಬಿ ಬಂದವಳಲ್ಲವೇ..! ಎಂದುಕೊಂಡು ಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ಆ ದಿನಗಳ ನೆನೆದು ಖುಷಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಈಕೆಗೆ ನಾನು ಸಲುಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಯ್ತು ಎಂದು ತನ್ನ ತಾನೆ ಶಪಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದ.

ತನ್ನನ್ನ ನೆಗ್ಲೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾಳಲ್ಲ ಅಂತ ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒಂದು ದಿನ ಆಕೆಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸುವುದನ್ನೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡು ಜೀವಾತ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಇಂಥದೊಂದು ಬಿಗುಮಾನ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಮನೆಯ ಸಂದುಗೊಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೌನ ಮನೆಯಂತ ಮನೆಯಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸತೊಡಗಿತು. ಎರಡಿದ್ದ ಇಲಿಗಳು ನಾಲ್ಕಾದವು. ಜೇಡರ ಬಲೆ ಅಟ್ಟದ ತುದಿಮುಟ್ಟಿತು. ಸಂಜೆಯ ವಿವಿಧಭಾರತಿಯ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ನಂತರ ಜೀರುಂಡೆಯ ಸದ್ದು ಕತ್ತಲಗುಹೆಯ ಮೌನಕ್ಕೆ ಸಾತ್ ನೀಡತೊಡಗಿತು. ಮಗಳ ಫೋನ್ ಬಂದರೆ ಮಾತು ಮರೆಸಿ ಕಷ್ಟಸುಖ ಮಾತಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅವನು ಉಂಡಾದ ಮೇಲೆ ಇವಳ ಊಟ. ಮಗರಾಯ ಅಕೌಂಟಿಗೆ ರೊಕ್ಕ ಹಾಕಿರುವ ದಿವಸ ಈಕೆ ತನ್ನ ಯಾವತ್ತಿನ ರೇಷನ್ನ ಯಾದಿಯನ್ನೂ, ಕರೆಂಟು ಮತ್ತು ಫೋನಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನೂ ಸಂತೆ ಚೀಲದೊಳಗೆ ತುರುಕಿ ತನಗೇನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ಹಿತ್ತಿಲ ಕಡೆ ನಡೆದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಸಂತೆ ತರುವುದು ತಿಂಗಳು ಕಳೆಯುವುದು ನಡೆದಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಇಲಿಗಳ ಕಾಟ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯ್ತು ಎಂದು ಮುದುಕ ತನಗೆ ತಾನೆ ಗೊಣಗಿಕೊಂಡ. ಮುದುಕಿ ಇಲಿಪಾಷಾಣವನ್ನು ಬಜ್ಜಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಬಂದಳು.

ಮತ್ತೊಂದು ದಿವಸ ಈಕೆ ಬಚ್ಚಲಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಗಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಗೊಣಗಿಕೊಂಡಳಷ್ಟೆ… ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಾನೆ ಜಳಕ ಮುಗಿಸಿದ್ದರೂ… ಆರ್ಪಿಕ್ ಹಾಕಿ ಬಚ್ಚಲನ್ನು ಜಳಜಳ ತೊಳೆದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಡಿಯಾದ.

ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ ಈತ ಗುಸುಗುಸು ಕೆಮ್ಮಿದಾಗ ಶುಂಠಿಚಹಾ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಂದು ಮುಂದಿಟ್ಟಳು

ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸ್ಪಂದಿಸಿದರೂ ಅವನಾಗಿಯೇ ಮಾತಾಡಿಸಲೆಂದು ಅವಳು. ಅವಳಾಗಿಯೇ ಮಾತಾಡಿಸಲೆಂದು ಇವನೂ ಜಿದ್ದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.

ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ದಿನ ಕಳೆಯಲು… ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಇಲಿ ಸತ್ತ ವಾಸನೆ ಮೂಗಿಗಡರಿ ಮೌನದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಬಿಗಿಹಿಡಿದು ಬದುಕುವುದು ಅಸಹನೀಯ ಅನಿಸತೊಡಗಿತು. ಇಲಿಯೊಂದು ಪಾಷಾಣ ತಿಂದು ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಆಕೆ ಕಂದೀಲಿನ ಬೆಳಕನ್ನ ಎತ್ತರಿಸಿ ಮೂಲೆಮೂಲೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೆ… ಈತನೂ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಮೂರು ಸೆಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಹಿಡಿದು ಅಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆಲ್ಲ ಹುಡುಕತೊಡಗಿದ. ಮನೆಯ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಹುಡುಕಿದ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರ ಕಣ್ಣು ಅಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹೋಯಿತು. ಅಟ್ಟದ ಏಣಿ ಲಡ್ಡಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹತ್ತಿ ಹೋಗುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮುದುಕಿ ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಧೂಳು ಒರೆಸಲು ಏಣಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತುದಕ್ಕೆ ಅದು ಥರಗುಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಾತಿಲ್ಲ-ಕತೆಯಿಲ್ಲ. ಮುದುಕನ ಬ್ಯಾಟರಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹಿಂದುರುಗಿದಂತೆ ಕಪಾಟು ಸೇರಿತು. ಮುದುಕಿಯ ಕೈ ಕಸಬರಗಿ ಮನೆಯ ಮೂಲೆ ಸೇರಿತು.

ಮೂಗಿಗೆ ಅಡರುವ ವಾಸನೆಗೂ ತಿಂದ ಕೂಳಿಗೂ ಹೋಗುವ ಕಕ್ಕಸ್ಸಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದಂತೆ ಬದುಕಬೇಕಾಗಿ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಮುದುಕಿ ಹಾಳಾದ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮುದುಕ ವಯಸ್ಸು ಮುಗಿಯಿತಲ್ಲ ಎಂದು ಲೊಚಗುಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೂ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದೆಂದು ಬಟ್ಟೆ ಒಣಹಾಕಲಿಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಹಗ್ಗವ ತಂದು ಅಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಜಂತಿಗೆ ಕಟ್ಟಲು ಒದ್ದಾಡಿದ. ಅದು ಹೇಗೋ ಆ ಕಂಬದ ನೆರ್ತಿಗೆ ಹಗ್ಗ ಈ ಕಡೆಯಿಂದ ಆ ಕಡೆಗೆ ಪಾಸಾಗಿದ್ದು ಕೊಂಚ ಸಮಾಧಾನವೆನಿಸಿತು. ಹಗ್ಗದ ತುದಿ ಮುಲುಕು ಗಂಟು ಹಾಕಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದಂತೆ ಜಂತಿಗೆ ಹಗ್ಗ ಬಿಗಿಯಾಗಿಸಿದ. ಆದರೂ ಅಟ್ಟ ಏರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಳ್ಳಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರ ಬಿಡುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಯಾವತ್ತಿನ ಮೂರುಸೆಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಟರಿ ಹಿಡಿದು ಅಟ್ಟ ಏರಲು ಹೊರಟುದನ್ನು ಕಂಡ ಮುದುಕಿಗೆ ಇದು ಯಾಕೋ ಸರಿಹೋಗಲಾರದೆನಿಸಿತೋ ಏನೋ… ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಜಗಲಿಯ ಆ ತುದಿಗೆ ನಿಂತು ಗಂಡನ ಸಾಹಸವನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಜೀಟಿಗ್ಗಾಲು ಕೊಟ್ಟು ಹಗ್ಗದ ತುದಿ ಹಿಡಿದು ಅಟ್ಟದ ಒಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ, ಎರಡು, ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು, ಐದು, ಆರು… ಹೀಗೆ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೋತಾಡಿಕೊಂಡು ಅಟ್ಟ ಏರಿದ ಮುದುಕ ಹಿಮಾಲಯವೇರಿದ ಸಂತಸದಲ್ಲಿ ಇಲಿಯ ಅನಾಥ ಶವವನ್ನು ಹುಡುಕಿ. ಕವರೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೊಳೆತ ಇಲಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಮುದುಕಿ ನಿಂತ ಕಡೆ ತೂರಿದ. ಹುಸಿಕೋಪ ನಟಿಸುತ್ತಲೇ ಮುದುಕಿ ಮೂಗು ಮುರಿದಳು. ಹತ್ತುವಾಗ ಹತ್ತಿದ. ಇಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ..? ಈಗಾಗಲೇ ರಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಜೋತಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಯಥಾಪ್ರಕಾರ ಹಗ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಇಳಿಯಲು ಹವಣಿಸಿದ. ಎರಡು ಮೆಟ್ಟಿಲಷ್ಟು ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಹಗ್ಗ ಹಿಡಿದ ಅಂಗೈ ಕಾವು ಏರಿದ್ದರಿಂದ ಕೈ ಸೋತಂತನ್ನಿಸಿತು ಮೂರು ಬಿಟ್ಟು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೆಲೆ ಕೊಂಚ ಸುಧಾರಿಸುವುದೆಂದು ಕಾಲೂರಿ ನಿಂತ. ಒಂದು ಕೈ ಹಗ್ಗದಿಂದ ತೆಗೆದು ಗಾಳಿ ಊದಿಕೊಂಡ. ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಕೈ ಬದಲಿಸುವಾಗ ಲಡ್ಡಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಪತರಗುಟ್ಟಿತು. ಹುಸಿಕೋಪದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಆತು ನಿಂತಿದ್ದವಳ ಎದೆ ಧಸಕ್ಕೆಂದಿತು. ಮುದುಕ ಅಯ್ಯೋ ಎನ್ನುವುದರೊಳಗೆ ಹಾರಿ ಬಂದ ಮುದುಕಿ ಮುದುಕನ ಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಅಮಾತ್ತನೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಮುದುಕನ ಒಂದು ಕೈ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲಿದ್ದರೂ ಮುದುಕಿಯ ಈ ಹಿಡಿತ ಮುದನೀಡಿತು.

ಆ ದಿವಸ ಸಂತೆಯಿಂದ ಬರುವಾಗ ಮುದುಕನ ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಪೊಟ್ಟಣವಿತ್ತು. ಮುಖ ಸಿಂಡರಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಕಡೆ ನೋಡಿದರೂ ಅದು ತನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲವೆಂದು ಮುದುಕಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಹೊಕ್ಕಳು. ಚಣ ತಡೆದು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ಮುದುಕಿ ನೋಡಿದಳು. ಮುದುಕ ಆ ಪೊಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ತಂದಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯನ್ನು ಸಿನಿಮಾದ ಹೀರೋನಂತೆ ತನ್ನ ಬಲಗೈ ಮುಂಗೈಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಅಡುಗೆಯ ಮನೆ ಹೊಕ್ಕ. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಳಸಿ ಬಿಗಿದಪ್ಪಲು ಪ್ರಯತ್ನಸಿದ… ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಎತ್ತಿದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದ. ಆಕೆಯೆ ಹಾಗೋ ಹೀಗೋ ಒದ್ದಾಡಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿದಳು. ಸಾವಿನ ಮನೆಯ ಗುಹೆ ಹೊಕ್ಕಿದ್ದ ಗಂಡನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಮುಂದೆ ಮಗನೂ ಮಗಳು ಸೇರಿ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ, ಒಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿ ದೂರದೂರದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋದರು. ಎಲ್ಲ ನೆನಪುಗಳ ಬುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮುದುಕಿ ಊರ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ಬಯಲಿನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿಲ್ಲದ ಗಂಡನ ನೆನೆದು ಬಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಆಶ್ರಮದ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಯೂ, ಗಾರ್ಡನ್ ಕುಶಲಿಯೂ, ಅಡುಗೆ ಭಟ್ಟನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನದೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಹತ್ತಾರು ಮುದುಕ ಮುದುಕಿಯರ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳಿಗೂ ಮುಪ್ಪೊಂದೆ ತಲೆಬರಹವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನದು, ತನ್ನ ಗಂಡನದು ಮಗನದು, ಮಗಳದು ಎಂದು ಮಾಡಿಟ್ಟ-ಕೂಡಿಟ್ಟ ಬದುಕಿಗಿಂತ ಆಶ್ರಮದ ಈ ಒಡನಾಟ ದೊಡ್ಡದೆನಿಸತೊಡಗಿತು.

ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ


.

ಗಿರೀಕಾಸರವಳ್ಳಿಯ “ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ” ನನ್ನ ಕತೆಯ ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ನಾನು ಬೆಳೆದ ಪರಿಸರ ಗಿರೀಶ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ ಬೆಳೆದ ಪರಿಸರಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ಯಗಳಿವೆ. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವನಾಗುವ ಕಷ್ಟ , ಮುಗ್ಧತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯ , ಅದರ ಸಂಕಟ , ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬೆಳೆಸುವ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ತೊಡಕುಗಳು – ಇಂಥ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅನುಭವಗಳೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವಗಳು ಎನ್ನುವಂತೆ ಗಿರೀಕಾಸರವಳ್ಳಿ “ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ ” ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. –ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ
ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದದ್ದು ಯಾವಾಗ ಕಂಡರೂ, ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಹೊಸ ವೇದನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಶಮನದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ, ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬುನಾದಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಚಲುವನ್ನು ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನೂ ಸೂಸುತ್ತಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಬಹುಗುಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಬಹು ಆಯಾಮದ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಡಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕುರೊಸವ, ಬರ್ಗಮನ್, ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ, ಜಾಫರ್ ಫನಾಹಿಯ, ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಋತ್ವಿಕ್ ಘಟಕ್ ಇಂಥದೇ ಸದಭಿರುಚಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ದಂಡು ಸಿನೆಮಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದೆ. ಅಂಥವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸಿನೆಮಾ ಬರೀ ಕಲೆಯಲ್ಲ ಅದು ವಿಜ್ಞಾನ, (ಟೂರಿಂಗ್ ಟಾಕೀಸ್) ದೃಶ್ಯ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಜೋಡಣೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನವೆ ಹೌದು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಸಿನಿಮಾ ಧ್ಯಾನಿ ಎಂದರೆ ಗಿರೀಶ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರು. ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಪ್ಪತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ ಕತೆಯ ಕಾಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದ 1920ರ ದಶಕದ್ದು.
ಉಡುಪರ ಮಗಳು ಯಮುನಕ್ಕ ಬಾಲ ವಿಧವೆ. ಆಕೆ ಕಳ್ಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಸುರಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಪ್ರಿಯಕರ ಶಾಲಾ ಮಾಸ್ತರ ಆ ಗರ್ಭ ತೆಗೆಸಲು ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಸುದ್ದಿ ಊರೆಲ್ಲ ಹಬ್ಬಿ ತಂದೆಗೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟಳನ್ನಾಗಿಸಿ, ಆಕೆ ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕತೆ ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ. ಮಂತ್ರಘೋಷ, ವಿವಾಹದ ವಿಧಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ದುಡ್ಡು ತಗೆಯುವ, ಯಮುನಳ ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಗೋದಕ್ಕ ಕೇಳುವುದು, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಬಿಸಿಮುಟ್ಟಿಸುವುದು, ಉಡುಪರು ಗೋದಕ್ಕನ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು, ಸುಡುವ ತಂಬಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೊಟ್ಟು ತಮಾಷೆ ನೋಡುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಂಗಬುದ್ದಿಯ ಹುಡುಗಾಟಿಕೆ ಹೀಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಶಾಟ್ ಗಳು ಚಿತ್ರದ ಒಳಗಿನ ಹೂರಣಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿವೆ.
ಕಥಾನಾಯಕನಾದ ನಾಣಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲೆ ಆ ಪರಿಸರದ ಸ್ಥಿತಿ ಇಂತಿರಲು ಕೂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಶ್ಯಾಮಭಟ್ಟರು ಹೊಳೆ ಆಚೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ಉಡುಪರ ಪಾಠಶಾಲೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ನಾಣಿ ಕುತೂಹಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಆವರಣದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಮತ್ತೊಂದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುವ ನಾಣಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಯಮುನಕ್ಕನ ಹೊರತಾದ ಉಳಿದೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸರ ಹಾಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತ ಯಮುನಕ್ಕನ ಸಲುವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾಗರಕಲ್ಲು ಮುಟ್ಟಿ ಭಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಿಟಕಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಾಕಪೀಸ್ ತರುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಮನೆ ಸುತ್ತುವ ಕತೆಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗೆ ಮನೆಯದಲ್ಲದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮೂಕನಾಗುತ್ತ ಮೂಢ ಸಮಾಜವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ನಾಣಿ ತನ್ನದಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಖಾಸಗಿ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಗ್ಧವಾಗಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದೊಡ್ಡವರಾಗುವ ಹೊತ್ತಿನ ಎಲ್ಲರ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲೂ ನಾಣಿ ಪೊರೆ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವೀಯನಾಗಿ ತುಡಿಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಂಕುಚಿತ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಪತ್ಬಾಂಧವನಾಗುತ್ತ ಯಮುನಕ್ಕಳ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಪಡೆದು ವಿಧವೆಯೊಬ್ಬಳ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾವು ಕಂಡರೆ ಹೆದರುವ, ಕತ್ತಲಿಗೆ ಅಂಜುವ ಅಂಜುಕುಳಿ ಹುಡುಗ ಕಟೀರನೊಟ್ಟಿಗೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಯಮುನಕ್ಕನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ಬುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಆಗುವ ಹಿಂಸೆಗೆ ತಲ್ಲಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಣಿ ಕಾಣುವ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಾಣಿಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕ್ಯಾಮರದಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡವರ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಮೊದಲು ಅಂತಃಕರಣದ ಮಿಡಿಯುವ ಹುಡುಗನಾಗಿ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಉಡುಪರ ಪಾಠಶಾಲೆಯಿಂದ ಉಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೊರಟು ಹೋಗುವಾಗ ನಾಣಿ ಯಮುನಕ್ಕಳ ಜೊತೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ನಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೊಳಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಿತ್ರದ ನೈಜತೆ ಆಪ್ತವಲಯದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಶ್ಯಾಮಭಟ್ಟರು ಯಮುನಳ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು ಮಗನನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಮಭಟ್ಟ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ಶ್ಯಾಮಭಟ್ಟರಿಗೆ ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲಿನ ಅವಸ್ಥೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನದಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಸರದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ತೀರ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಮಾ.ಅಜಿತ ಸೊಗಸಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವುದು ಚಿತ್ರದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಯಮುನಕ್ಕಳ ಅಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೌನವನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೃಶ್ಯಗೊಳಿಸಿರುವ ಕಲ್ಪನೆ ಸಿನಿಮಾದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಮೆ ಆಗಿದೆ. ತಲೆಬೋಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟಳಾಗಿರುವ ಯಮುನಕ್ಕನನ್ನು ಕಡೆಯ ಸಲ ಕಂಡಾಗ.. ಊರ ಹೊರಗಿನ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಆಕೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಮುಂಡನ ಮಾಡಿ ಆಕೆಯನ್ನೂ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಅಳುವಿಗೆ ನಾಣಿ ಜೀವ ತುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡವರ ಕಾವಲಿನ ಬೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಎಳೆತನ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಸಹಾಯಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮಭಟ್ಟರು ನಾಣಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಆ ಲಾಂಗಶಾಟ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗುಳಿವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಮೌನಿಯಾಗಬೇಕು. ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ದೂರ ಹೋಗುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಕತೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರರವರ ಚಿತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸುಬ್ಬಣ್ಣನವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಂತರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಿನೆಮಾದ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರವ್ಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿದ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಕಾತರವಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ವಿಷಾದದ ನೋಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಗೀತದ ಪೂರಕ ಆಶಯ,ಕತೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕತೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಮೇಳೈಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಚಿತ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.